Krojenie dzianin w krojowni – specyfika materiałów elastycznych i dobór maszyn

Elastyczność dzianin, będąca zaletą gotowego wyrobu, w krojowni może stać się źródłem poważnych problemów. Materiał naprężony podczas lagowania kurczy się po cięciu, brzegi jersey’ów zawijają się, a elementy wycięte ze zbyt wysokiego laga deformują się pod własnym ciężarem. Efektem są wady wymiarowe, które wychodzą na jaw dopiero przy szyciu lub – gorzej – po praniu u klienta. Aby tego uniknąć, trzeba zrozumieć, czym dzianina różni się od tkaniny oraz jak dostosować do niej maszyny i organizację procesu krojenia.

Dlaczego dzianiny kroi się inaczej niż tkaniny?

Tkanina powstaje przez przeplatanie dwóch prostopadłych układów nitek: osnowy i wątku. Dzianina natomiast jest tworzona w procesie oczkowania, czyli łączenia kolejnych rzędów pętelek. Różnice w budowie obu materiałów wpływają na ich właściwości, w tym zachowanie pod wpływem naciągania, naprężeń oraz krojenia.

Ze względu na swoją budowę dzianina rozciąga się w różnych kierunkach, a nie wyłącznie w jednej osi. Jej elastyczność można dodatkowo zwiększyć przez dodatek włókien elastanowych. W efekcie nawet niewielkie naprężenie materiału podczas lagowania dzianin może spowodować jego skurczenie po zdjęciu ze stołu i deformację ułożonych warstw.

Drugą istotną cechą jest tzw. efekt zwijania brzegów. Wiele dzianin, zwłaszcza jersey, ma tendencję do zawijania się wzdłuż krawędzi. Utrudnia to zarówno równomierne ułożenie warstw, jak i precyzyjne krojenie dzianin, ponieważ brzeg nie leży płasko na stole.

Na czym polega lagowanie dzianin? Podejście beznapięciowe jako podstawa prawidłowego procesu

Lagowanie to proces układania materiału warstwa po warstwie na stole krojczym przed cięciem. W przypadku tkanin można pozwolić sobie na pewne napięcie, bo materiał wróci do kształtu po zdjęciu naprężenia.

Dla dzianin stosuje się lagowanie beznapięciowe, ponieważ materiały te reagują na naprężenia inaczej niż tkaniny. Metoda polega na tym, że materiał jest kładziony na stół bez żadnego naciągania. Każda warstwa powinna mieć możliwość „odpoczynku” przed cięciem, tzn. powrotu do naturalnych wymiarów. W przeciwnym razie efektem jest partia elementów o nieprawidłowych wymiarach.

Lagowarka do dzianin z rękawa, taka jak Lagowarka Punt, rozwiązuje ten problem systemowo – materiał jest podawany z rękawa i układany bez naprężania, co eliminuje potrzebę stałej kontroli napięcia przez operatora.

Jak kroić dzianinę? Podstawowe zasady i najczęstsze błędy

Samo krojenie materiałów elastycznych, takich jak dzianiny, wymaga podejścia innego niż przy tkaninach. Oto najważniejsze zasady, które powinny obowiązywać w każdej krojowni pracującej z dzianinami:

• odpoczynek laga przed cięciem – po ułożeniu warstw dzianina powinna leżeć bez naprężeń przez 15–30 minut (a w przypadku niektórych materiałów dłużej), aby odzyskać naturalne wymiary przed krojeniem;
• odpowiedni nóż – ostrza do dzianin powinny ciąć materiał czysto, bez rozrywania włókien. Tępy nóż może deformować krawędzie, a w przypadku cienkich dzianin prowadzić do wyciągania oczek przy linii cięcia;
• minimalna prędkość posuwu – zbyt szybki posuw noża może powodować przesuwanie i deformowanie warstw dzianiny oraz pogorszenie jakości krawędzi wykroju;
• odpowiednia liczba warstw – dzianiny są zazwyczaj grubsze i bardziej sprężyste niż tkaniny o podobnej gramaturze, więc laga nie można układać zbyt wysoko;
• mocowanie warstw – niektóre dzianiny przesuwają się podczas cięcia; igły, zaciski lub specjalna folia ustalająca pomagają utrzymać warstwy w miejscu.

Warto też zwrócić uwagę na kierunek cięcia. Przy nożach ręcznych i taśmowych linia cięcia powinna być prowadzona stabilnie, bez zmiany kąta – szczególnie przy wycięciach wklęsłych i ostrych narożnikach, gdzie materiał elastyczny ma tendencję do odsuwania się od linii.

Maszyny do krojenia dzianin – co warto uwzględnić przy wyborze?

Specyfika krojenia dzianin przekłada się bezpośrednio na wymagania stawiane maszynom. Przy wyborze wyposażenia krojowni pracującej z materiałami elastycznymi warto wziąć pod uwagę kilka aspektów.

Lagowarka

To punkt wyjścia całego procesu. Przy dzianinach w formie rękawa (tubularnych), których brzegi są połączone, tworząc zamknięty cylinder, podstawową funkcją lagowarki jest podawanie materiału bez naciągania go. Lagowarki dedykowane do dzianin współpracują z materiałem ułożonym w rurkę i rozciągają go jedynie w stopniu niezbędnym do płaskiego ułożenia na stole.

Przy dzianinach tkaninopodobnych lub cięższych dzianinach (np. punto, scuba, dresówka) sprawdzają się z kolei lagowarki z systemem kompensacji napięcia – czujniki korygują podawanie materiału w zależności od jego zachowania na bieżąco.

Stoły krojcze

Stół powinien mieć powierzchnię, która nie generuje dodatkowego tarcia ani nie przyciąga elektrostatycznie lekkich dzianin. Stoły krojcze z systemem nadmuchu powietrza ułatwiają przesuwanie warstw i redukują tarcie podczas układania laga, co jest istotne przy delikatnych lub cienkich materiałach. Szerokość stołu powinna być dopasowana do szerokości materiału z marginesem – tak, żeby warstwy leżały swobodnie bez wychodzenia za krawędź lub naciągania.

Katery automatyczne

Przy krojowniach o wyższym stopniu automatyzacji katery automatyczne pozwalają na precyzyjne i powtarzalne cięcie niezależnie od operatora. W przypadku dzianin istotna jest możliwość regulacji parametrów cięcia – prędkości i głębokości – pod konkretny materiał. Kater działający na stałych ustawieniach może dawać zadowalające wyniki przy jednym rodzaju dzianiny, ale błędnie ciąć inny.

W automatycznej krojowni zintegrowanie lagowarki z katerem daje pełną kontrolę nad procesem, bez konieczności ręcznego przenoszenia i poprawiania warstw.

Deformacja dzianin po krojeniu – skąd się bierze i jak jej unikać?

Deformacja dzianin po krojeniu to jeden z najczęstszych problemów zgłaszanych przez zakłady szwalnicze. Elementy wychodzą ze stołu o innych wymiarach niż zakładał wykrój, a gotowe wyroby po złożeniu nie pasują do siebie.

Przyczyny są zazwyczaj dwie. Pierwsza to naprężone lagowanie – opisane wyżej. Materiał ułożony z napięciem i przecięty kurczy się po cięciu do naturalnych rozmiarów. Druga przyczyna to zbyt długie składowanie uciętych elementów w stosach. Dzianiny pod własnym ciężarem odkształcają się, zwłaszcza jeśli są złożone w nieodpowiedni sposób.

Rozwiązaniem jest zarówno odpowiednia technika lagowania – przede wszystkim beznapięciowa – jak i szybkie przekazywanie elementów do szwalni, bez długiego magazynowania w postaci luźnych stosów.

Dobrze zaplanowany proces, od doboru maszyn po organizację przepływu materiału, ogranicza straty i reklamacje. Jeśli zakład regularnie napotyka problemy podczas pracy z dzianinami, warto sprawdzić, czy ich źródłem nie jest etap lagowania lub cięcia, a nie sam materiał czy wykrój. Informacje o tym, jak kroić tkaniny i inne materiały w różnych warunkach produkcyjnych, można znaleźć w poradniku na stronie Promesa-Autex – firmy z blisko 20-letnim doświadczeniem w dostarczaniu maszyn do krojowni w Polsce i za granicą.